معرفی وبلاگ
سلام ،‌ خوش آمديد . در اين وبلاگ موضوعات زير مطرح مي شوند : اطلاعات ايران شناسي (معرفي شهرهاي ايران به تفكيك هر استان) - تاريخ ايران - ادبيات ايران زمين - جغرافياي ايران - گالري تصاوير و ... منابع وبلاگ => نرم افزار مرز پر گهر - سايت هاي : نماي ايران ، كتاب اول ، ساجد ، سازمان ميراث فرهنگي استان اصفهان ، پارست ، مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران ، گنجور دات نت
لينك دوستان
دسته
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 418432
تعداد نوشته ها : 2572
تعداد نظرات : 60
Rss
طراح قالب

موسسه تبيان - ايران شناسي

Translate
لينك دوستان تبياني
پيج رنك
 
قلعه قهقهه (زنداني مخوف در عصر صفويان)

قلعه قهقهه در دهستان يافت از بخش هوراند شهرستان اهر، نزديك روستاي گنجويه و قره آغاجلو بوده و در فاصله 75 كيلومتري شمال مشكين شهر (استان اردبيل) قرار دارد. قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقريبي 2500 متر از سطح دريا، ديوارهاي بلند طبيعي و در ميان صخره‌ها واقع شده است. دور تا دور قلعه پرت‌گاه خطرناك و عمودي شكل طبيعي بوده، كه گويي به دست بشر صخره‌ها پيرايش يافته است.

وقايع و حوادثي كه مورخين در مورد قلعه قهقهه ذكر كرده اند بيش‌تر مربوط به دوران صفويه است اما اين بدان معني نيست كه اين قلعه در دوره صفويه ساخته شده است. طبق تحقيقات باستان شناسي به عمل آمده استقرار در اين قلعه به دوران قبل از اسلام مي رسد. در زمان بابك و صفويه از اهميت به سزايي برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتي و مهم‌ترين زندان مورد استفاده قرار گرفته است. هم‌‌چنين اين قلعه در عصر شاه طهماسب اول صفوي‌، يكي از پر رونق‌ترين اعصار خود را گذرانده است‌.
اين قلعه تبعيدگاه مجرمان سياسي و به عنوان زنداني مهم در عصر صفويان مورد استفاده قرار مي‌گرفته است. ازمعروف‌ترين زندانيان اين قلعه‌، القاص ميرزا، اسماعيل ميرزا (شاه اسماعيل دوم‌)، سام‌ميرزا (برادر شاه طهماسب‌) و خان احمد گيلاني (حاكم گيلان‌) را مي‌توان نام برد.
شايد هيچ يك از پادشاهان صفوي‌، به اندازه شاه طهماسب از اين قلعه استفاده نبرده باشد. شاه‌طهماسب نيز هم‌چون ساير حكام ايران‌، فردي مستبد و خودكامه بود، به طوري كه‌هيچ‌گونه مخالفت يا خيره‌سري را تحمل نمي‌كرد و هر كس را به كوچك‌ترين سوءظن‌ّ وسوءتفاهمي گرفته و كشته يا راهي قلعه مخوف قهقهه مي‌كرد. وي حتي از كشته وزنداني كردن بستگان خود ابايي نداشت‌، به‌طوري كه القاص‌ميرزا، سام‌ميرزا، بهرام‌ميرزا و حتي فرزند خود اسماعيل ميرزا را به بهانه‌هاي واهي‌، راهي زندان قهقهه نمود. از ديگر كساني كه به امر شاه طهماسب در بند قهقهه گرفتار آمد، بايد از خان احمد گيلاني نام ‌برد كه به دليل سركشي و طغيان به قهقهه فرستاده شد.
وجه تسميه قلعه قهقهه‌
از نظر لغوي قهقهه به معناي آواز بلند در خنده‌ و نيز به معناي آواز كبك مي‌باشد، چنان‌كه حافظ مي‌گويد:
ديدي آن قهقهه كبك خرامان حافظ‌ كه ز سرپنجه شاهين قضا غافل بود
قهقهه‌، احتمالا نام برخي از مكان‌هاي ديگري نيز بوده است‌، چنان ‌كه دهي از دهستان ميان ولايت حومه شهر مشهد نيز به همين نام است.
در كتاب تاريخ گيلان‌ اثر ملاعبداللّه فومني گيلاني‌، از اين قلعه به‌عنوان قلعه ماران ‌ياد شده است‌. وي مي‌نويسد: « . . . و آن قلعه را، قلعه ماران نيز مي‌گفتند. وجه تسميه‌ آن‌كه هر زنداني را كه بدان قلعه مي‌فرستادند، ماري عظيم‌الجثه و قويم‌الخلقه‌، از ديوار آن حصار بيرون آمده آن شخص را به نيش زهرآلوده‌، از پاي در آورده‌، شربت فوات چشانيدي‌.»
اين قلعه را كهندژ (قلعه قديمي) نيز گفته اند.
خصوصيات قلعه قهقهه‌
قلعه قهقهه‌ هم‌چون ساير قلاع ايران‌، داراي خصوصيات و ويژگي‌هايي است كه از بسياري جنبه‌ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع كوهي بلند، مصالح به كار برده شده در ساخت‌قلعه و مانند آن‌، مشابهت زيادي با قلعه‌هاي ديگر دارد. يگانه تفاوت عمده اين قلعه ـ كه‌آن را از ساير قلاع متمايز مي‌كند ـ استواري و تسخيرناپذيري آن بوده است‌، كه اين‌موضوع از چشم پادشاهان صفوي دور نمانده و همواره با بهره‌برداري از اين مزيت ‌فوق‌العاده قلعه‌، از آن هم‌چون دژي تسخيرناپذير در جهت رسيدن به آمال و اهداف خود سود جسته‌اند، چنانكه مؤلف تاريخ عالم آراي عباسي‌ در اين‌باره مي‌نويسد: «هيچ پادشاه ‌ذي‌شوكت‌، كمند همت بر كنگره تسخير آن حصن بلند اركان نينداخته و آرزوي گرفتن آن‌عالي‌بنيان در مخيله هيچ يك از سلاطين كشورگير صورت نبسته‌.»
راه ورودي اين قلعه از ضلع شمالي آن مي باشد كه به عنوان يك قلعه نظامي مطرح بوده است.

قلعه قهقهه از سه حصار متداخل و حصارها بر تعيين حدود قلعه جهت تشكيل ديواره هاي سنگي كوه تعبيه شده است. طوري‌ست كه قلعه بر كوه استوار است و عبور به قلعه را دشوار مي نمايد. هر حصار داراي دروازه است و حصار اصلي آن داراي 4 برج بوده و دروازه آن دو برج 5 ضلعي با طاق هلالي بعداز دروازه راهروي درازي به اتاق هلالي دارد. زندان قلعه فضايي است در بدنه بالايي كوه كه 3 قسمت آن به پرتگاه و به‌ سوي دره اي 80 متري است . قلعه داراي 5 استخر است و ديده باني 8 ضلعي در شمال غرب با برج 8 ضلعي دارد.

از سال 1380 با همت مديران ميراث فرهنگي استان و ميراث فرهنگي شهرستان در جهت احياء و مرمت قلعه گام‌هاي موثري برداشته شده كه اصلاح مسير صعود به قلعه و مرمت سردر ورودي آن، از جمله اين اقدامات اساسي و حفاظتي است.
كاوش هاي باستان شناختي قلعه جهت دسترسي به پلان تاسيسات درون قلعه و مرمت برج ها و باروهاي دفاعي آن از جمله برنامه هاي آتي ميراث فرهنگي است.

هم‌چنين اين قلعه تحت شماره 6192 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.


گردآورنده: بابك گنجي‌زاده طاري

منابع:

http://www.ase.ui.ac.ir

http://www.geocities.com/S_HABIBEE/meshkin/attractions/historical/qahqaha.html

http://www.meshkin.gov.ir

http://www.khiavonline.com

 

دسته ها : اردبيل
 
مسير رويايى و زيباى گردنه حيران از يك سو مشرف به كوه هايى است پوشيده از جنگل هاى انبوه و از سوي ديگر مشرف به دره اى زيبا و ديدني كه رود بزرگ ارس از ميان آن عبور مى كند و تعيين كننده مرز ايران و آذربايجان مي باشد. گردنه حيران تقريباً بيشتر مواقع در زير ابرى از مه پنهان است. دره ها و كوهپايه هاى پوشيده از گل ها و گياهان جنگلى و مرتعى و گاوهايى كه در حال چرا هستند با چشم انداز زيبايى از كندوهاى عسل اولين چيزهايى است كه به چشم هر بيننده اى مى آيد و آن را فريفته خود مى نمايد.

 

دسته ها : اردبيل
 
درياچه نئور (اردبيل)

 

دسته ها : اردبيل
 
قله كوه سبلان

 

دسته ها : اردبيل
 
نقاشي دوربين از دشت زيباي مغان، نزديك پارس آباد

 

دسته ها : اردبيل
X